Διαβουλευτική Δημοκρατία: μια θεραπεία για τα δείνα μας

Από την Αρχαία Ελλάδα ως και σήμερα, η Δημοκρατία άλλαξε, προσαρμόστηκε – αλλά επίσης αμφισβητήθηκε, ανατράπηκε, αποκαταστάθηκε και τώρα δικαίως γιορτάζεται.

Η δημοκρατία μπορεί να εκφραστεί με πολλές μορφές, αλλά επί του παρόντος κυρίαρχη είναι η αντιπροσωπευτική δημοκρατία, όπου εκλέγονται αξιωματούχοι για την εκπροσώπηση των συμφερόντων των πολιτών. Παρά την τεράστια πρόοδο που έχει επιδείξει η αντιπροσωπευτική δημοκρατία, υπάρχουν κάποιοι εγγενείς περιορισμοί όπως οι βραχυπρόθεσμοι εκλογικοί κύκλοι που έχουν μετατρέψει τις δημοκρατίες σε εκλογικά σόου εξοπλισμένα με διχασμό και ψεύτικες ειδήσεις. Έτσι, η αντιπροσωπευτική δημοκρατία δυσκολεύεται όλο και περισσότερες στο έργο της. Όμως φαίνεται ότι υπάρχουν ακόμα τρόποι για να ανανεώσουμε την δημοκρατία και να την ενδυναμώσουμε -και αξίζει να προσπαθήσουμε.

Ένας τέτοιος τρόπος είναι η Διαβουλευτική Δημοκρατία, μια προοπτική που ελκύει τα τελευταία χρόνια ερευνητές, σημαντικούς οργανισμούς (όπως ο ΟΟΣΑ), πολίτες και πλέον διαβουλευτικές πρακτικές τρέχουν σε όλο τον κόσμο – από την Ιρλανδία και τη Γαλλία έως τη Βραζιλία και τη Γκάνα. Το καλό με τη διαβούλευση είναι η απλότητα. Δεν θέλει τίποτα παραπάνω από το να δώσει φωνή και χώρο σε πολίτες για παραγωγικές συζητήσεις, μάθηση και έκφραση.

Υπάρχουν διάφορα μοντέλα διαβούλευσης, αλλά όλα έχουν ένα κοινό σκελετό: ένα δείγμα πολιτών μαζί με κάποιους ειδικούς για ένα συγκεκριμένο θέμα συζητούν επί του θέματος και καταλήγουν σε αποφάσεις-προτάσεις. Αυτό το πλαίσιο βοηθά τους πολίτες να ασχολούνται με την πολυπλοκότητα και τις αντισταθμίσεις που υπάρχουν στα περισσότερα διλήμματα πολιτικής και που τα κόμματα κι οι επαγγελματίες πολιτικοί φοβούνται να αντιμετωπίσουν.

Η διαβούλευση επειδή ακριβώς στηρίζεται στη συζήτηση καταφέρνει να ελαχιστοποιεί την πόλωση ενώ μεγιστοποιεί την εμπιστοσύνη μεταξύ των πολιτών και των πολιτικών. Επομένως, είδαμε μια αύξηση των διαβουλευτικών πρακτικών μετά την κρίση του 2008, όταν και είδαμε να πέφτει στα τάρταρα η εμπιστοσύνη προς θεσμούς. Τότε έκαναν τα πρώτα τους βήματα πλατφόρμες στην Ισλανδία, την Ιρλανδία, το Βελγικό G1000, και πιο πρόσφατα η Συνέλευση Πολιτών στη Γαλλία. Αυτές οι πρακτικές έχουν ήδη επιτύχει πολλά σε «καυτά» και δύσκολα ζητήματα, όπως φαίνεται κι από τη συνέλευση των πολιτών της Ιρλανδίας κατά το διάστημα 2016-2018, που κατόρθωσε να ξεπεράσει ένα χρόνιο αδιέξοδο, οδηγώντας σε δημοψήφισμα για την κατάργηση της συνταγματικής απαγόρευσης των αμβλώσεων. Ομοίως τώρα στη Γαλλία οι διαβουλευτικές πρακτικές κινητοποιούνται για την αντιμετώπιση ζητημάτων που κυμαίνονται από την κλιματική κρίση έως το COVID-19.

Αυτό που έχει να δείξει ως τώρα η διαβουλευτική δημοκρατία και αξίζει να κρατήσουμε είναι ότι μπορεί να αναζωογονήσει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων αντιμετωπίζοντας τα διχαστικά θέματα και επιτρέποντας στους πολιτικούς να δικαιολογήσουν δύσκολες αποφάσεις δείχνοντας ότι οι μη κομματικοί, καλά ενημερωμένοι πολίτες έχουν καταλήξει σε παρόμοια συμπεράσματα. Αυτό είναι ένα ξεχωριστό χαρακτηριστικό της διαβούλευσης: στοχεύει όχι στο να αντικαταστήσει άλλους δημοκρατικούς τύπους και θεσμούς, αλλά να τους εμπλουτίσει.